पोखरा १९, फागुन । रङ्ग र उमङ्गको महान् पर्व होली आज नेपालको तराई तथा मधेशका जिल्लाहरूमा हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ। पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा सोमबार नै फागु पूर्णिमा मनाइएको भए पनि तराई–मधेशमा भने पूर्णिमाको भोलिपल्ट होली मनाउने विशेष परम्परा रहेको छ। यसै अवसरमा नेपाल सरकारले आज तराईका विभिन्न जिल्लाहरूमा सार्वजनिक बिदा समेत दिएको छ। नेपालका विभिन्न भूगोल र समुदाय अनुसार यो पर्व मनाउने शैली र नाममा केही भिन्नता पाइन्छ। पहाडी भेगमा यसलाई ‘फागु पूर्णिमा’ भनिन्छ भने तराईमा ‘होली’ वा मैथिली भाषामा ‘फगुआ’ र ‘होरी’ भन्ने गरिन्छ।
तराई–मधेशका अधिकांश क्षेत्रमा आजै होली मनाइए पनि प्राचीन मिथिलाको राजधानी जनकपुरधाममा भने केही फरक र विशेष रौनक देखिन्छ। यहाँ पन्ध्र दिने मिथिला मध्य परिक्रमा सकेर जनकपुरधामको अन्तरी गृह परिक्रमा सम्पन्न भएपछि मात्र होली मनाउने मौलिक परम्परा छ। तीर्थयात्रीहरू आफ्नो गन्तव्यमा पुग्ने समय र सांस्कृतिक विशिष्टताका कारण जनकपुरको होली देशभरिकै लागि आकर्षणको केन्द्र बन्ने गर्दछ। जनकपुरमा यस अवसरमा आयोजना गरिने ‘होरी गायन प्रतियोगिता’ र व्यङ्ग्यपूर्ण ‘महामूर्ख सम्मेलन’ ले पर्वको रौनकलाई झनै बढाएको छ।
सांस्कृतिक दृष्टिकोणले होली केवल रङ्गहरूको खेल मात्र नभई यो समानता, सद्भाव र भ्रातृत्वको प्रतीक पनि हो। हिन्दू, मुस्लिम, सिख, इसाई, मङ्गोल, किराँत र राई लगायत विभिन्न धर्मावलम्बी एवं जातिहरूलाई एउटै रङ्गमा रङ्गाउँदै यसले राष्ट्रिय एकताको बलियो सन्देश प्रवाह गर्दछ। असत्यमाथि सत्यको र अधर्ममाथि धर्मको विजयको उत्सवका रूपमा लिइने यो पर्वले मानिसको मनमा नयाँ उत्साह र उमङ्ग सञ्चार गर्छ। वैदिक परम्परा अनुसार आगोमा ‘चीर’ डढाउने र नयाँ अन्नलाई आगोमा पोलेर प्रसादका रूपमा ग्रहण गर्ने चलनले यसको पौराणिक र कृषिजन्य महत्वलाई समेत उजागर गरेको छ। समाजका सबै वर्ग र समुदायलाई एकताको सूत्रमा बाँध्ने यो पर्वले आपसी मनमुटाव बिर्सेर खुसी साटासाट गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ।
