पोखरा २३, चैत्र । मध्य पूर्वको वर्तमान अवस्थालाई विश्लेषण गर्दा क्षेत्रीय मात्र होइन, विश्वव्यापी संकटको सम्भावना बढ्दै गएको देखिन्छ। अमेरिका र इरानबीच बढ्दो तनाव, सैन्य गतिविधि र आक्रामक राजनीतिक बयानहरूले खाडी क्षेत्रलाई सम्भावित ठूलो युद्धतर्फ धकेलिरहेको संकेत दिएका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump का पछिल्ला कडा अभिव्यक्तिहरूले यो संकटलाई थप चर्काएको छ। उनले इरानलाई “ढुङ्गे युग” मा फर्काइदिने धम्की दिँदै त्यसका महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरू ध्वस्त पार्ने चेतावनी दिएका छन्। यसले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक सन्तुलनलाई कमजोर बनाउँदै सैन्य विकल्पतर्फ झुकाव बढाएको छ।
यो अवस्थालाई धेरै विश्लेषकहरूले “बारुदको थुप्रो” सँग तुलना गरेका छन्, जहाँ सानो गल्तीले पनि ठूलो युद्ध निम्त्याउन सक्छ। विशेषगरी Middle East को जटिल शक्ति संरचना, बहुपक्षीय स्वार्थ र ऐतिहासिक द्वन्द्वहरूले यस संकटलाई थप संवेदनशील बनाएका छन्। इरानले ट्रम्पका धम्कीहरूको जवाफ शब्दमा मात्र नभई प्रत्यक्ष सैन्य कारबाहीमार्फत दिइरहेको देखिन्छ।
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कप्र्स (IRGC) ले तेस्रो चरणको सैन्य कारबाही अन्तर्गत इजरायल र अमेरिकी रणनीतिक केन्द्रहरूलाई लक्षित गर्दै मिसाइल र ड्रोन आक्रमणहरू तीव्र बनाएको छ। Israel मा भएका पछिल्ला आक्रमणहरूले त्यहाँको सुरक्षा प्रणालीलाई गम्भीर चुनौती दिएको छ। विशेषगरी Iron Dome ले एकैसाथ प्रहार गरिएका सयौँ ड्रोन र मिसाइलहरूलाई पूर्ण रूपमा रोक्न नसक्दा ठूलो भौतिक र मानवीय क्षति भएको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।
इजरायलका नेभातिम र बेनगुरियन जस्ता रणनीतिक हवाई अड्डाहरूमा गरिएको आक्रमणले त्यहाँको वायुसेनाको परिचालन क्षमतामा गम्भीर असर पारेको छ। यसले युद्धको स्वरूप केवल सीमित झडप नभई व्यापक सैन्य टकरावमा परिणत हुँदै गएको संकेत दिन्छ। यता, इरानले आफ्नो आक्रमणको दायरा विस्तार गर्दै अमेरिकी सैन्य आधारहरूलाई पनि निशाना बनाएको छ।
जोर्डनमा अवस्थित Al Azraq Airbase मा गरिएको मिसाइल आक्रमणले वासिङ्टनलाई झस्काएको छ। यो एयरबेस पश्चिम एसियामा अमेरिकाको प्रमुख सैन्य केन्द्रमध्ये एक मानिन्छ, जहाँ अत्याधुनिक लडाकु विमानहरू र निगरानी प्रणालीहरू तैनाथ छन्। आक्रमणका कारण सञ्चार प्रणाली र ह्याङ्गरहरूमा क्षति पुगेको विवरणहरूले अमेरिकाको क्षेत्रीय सैन्य उपस्थितिमा चुनौती उत्पन्न भएको देखाउँछ।
युद्ध केवल सैन्य क्षेत्रमा सीमित छैन, यसले आर्थिक र डिजिटल संरचनाहरूलाई पनि असर पारिरहेको छ। बहराइनमा रहेको Amazon को डाटा सेन्टरमा गरिएको आक्रमणले विश्वव्यापी डिजिटल पूर्वाधारको सुरक्षामाथि प्रश्न उठाएको छ। उक्त केन्द्रले व्यापारिक डाटा मात्र नभई सैन्य सञ्चार प्रणालीहरूलाई समेत सहयोग गर्दै आएको मानिन्छ। यसबाहेक, औद्योगिक क्षेत्रहरूमा गरिएको आक्रमणले क्षेत्रीय अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पार्ने संकेत दिएको छ।
यसैबीच, Hezbollah को सक्रियता पनि बढ्दै गएको छ। लेबनानको सीमाबाट गरिएको आक्रमणमा उन्नत ड्रोन प्रविधिको प्रयोग गरिएको छ, जसले इजरायलका महँगा सैन्य उपकरणहरूलाई समेत नष्ट गरिरहेको छ। Palmachim Airbase मा गरिएको आक्रमणले इजरायलको सुरक्षा व्यवस्थामा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
अमेरिका र इजरायलले इरानका महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरूलाई लक्षित गर्दै “डबल ट्याप” रणनीति अपनाएको आरोप पनि लागिरहेको छ। Karaj क्षेत्रमा रहेको रणनीतिक पुलमा गरिएको दुई चरणको आक्रमणले मानवअधिकार सम्बन्धी गम्भीर प्रश्नहरू उठाएको छ। उद्धार कार्यमा जुटेका व्यक्तिहरूलाई समेत निशाना बनाइएको आरोपले युद्धको नैतिक पक्षमाथि बहस चर्काएको छ।
यसको प्रत्युत्तरमा इरानले खाडी क्षेत्रका देशहरूमा रहेका महत्वपूर्ण संरचनाहरूको “हिटलिस्ट” सार्वजनिक गरेको छ। यसमा कुवेत, साउदी अरब र जोर्डनमा रहेका पुल, ऊर्जा केन्द्र र बैंकिङ संरचनाहरू समावेश छन्। इरानले स्पष्ट रूपमा चेतावनी दिएको छ कि यदि यी देशहरूको भूमि प्रयोग गरी उसमाथि आक्रमण गरिन्छ भने समान स्तरको प्रतिकार गरिनेछ।
युद्धको अर्को खतरनाक आयाम भनेको आणविक रणनीति हो। अमेरिकाले इरानको संवर्धित युरेनियम नियन्त्रणमा लिन योजना बनाएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्। यसका लागि हवाई आक्रमणपछि विशेष कमान्डोहरूलाई स्थलमा उतार्ने योजना रहेको बताइएको छ। तर, इरानले आफ्नो आणविक सामग्री विभिन्न गुप्त स्थानहरूमा विकेन्द्रीकृत रूपमा राखेको कारण यस्तो योजना कार्यान्वयन गर्न अत्यन्तै कठिन हुने देखिन्छ।
इरानले ठूलो संख्यामा सैनिकहरू तैनाथ गरेको र रणनीतिक क्षेत्रहरूलाई कडा सुरक्षामा राखेको अवस्थामा कुनै पनि ग्राउन्ड इन्भेजन अत्यन्तै जोखिमपूर्ण हुने विश्लेषकहरूले बताएका छन्। साथै, आणविक केन्द्रहरूमा सम्भावित विकिरण जोखिमले पनि सैन्य कारबाहीलाई थप जटिल बनाउनेछ।
यस समग्र परिस्थितिमा Israel को रणनीतिक भूमिका पनि महत्वपूर्ण देखिन्छ। केही विश्लेषकहरूका अनुसार इजरायलले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन आफ्नो पक्षमा पार्न यो द्वन्द्वलाई अवसरका रूपमा हेर्न सक्छ। यदि इरान र अरब राष्ट्रहरू दुवै कमजोर भए भने इजरायल क्षेत्रीय रूपमा अझ शक्तिशाली बन्ने सम्भावना रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
समग्रमा, मध्य पूर्व अहिले अत्यन्तै संवेदनशील मोडमा पुगेको छ। सानो गल्तीले पनि ठूलो युद्ध निम्त्याउन सक्ने अवस्था बनेको छ। अमेरिका, इरान, इजरायल र खाडी राष्ट्रहरूबीचको यो जटिल द्वन्द्वले विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा आपूर्ति र सुरक्षा संरचनामा गहिरो प्रभाव पार्ने निश्चित देखिन्छ।
