पोखरा २३, चैत्र । अमेरिका र इरानबीच बढ्दो सैन्य तनावले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति पुनः एकपटक अस्थिर बनाएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले हालै दिएको कडा चेतावनी, समयसीमा र सैन्य दाबीहरूले विश्वभरि बहसको विषय बनेका छन्। कूटनीतिक प्रयासहरू असफल भएपछि ट्रम्पले इरानलाई सुरुमा ४८ घण्टा, त्यसपछि ५ दिन र अन्ततः १० दिनको अल्टिमेटम दिँदै कडा सैन्य कदम चाल्ने संकेत गरेका छन्। विशेषगरी Strait of Hormuz मा इरानले गरेको अवरोधलाई लिएर अमेरिकाले प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेपको चेतावनी दिएको छ।
ट्रम्पले आफ्नो सम्बोधनमा ‘अपरेसन एपिक फ्युरी’ नाम दिइएको सैन्य अभियानलाई मानव इतिहासकै सबैभन्दा सफल अपरेशनको रूपमा प्रस्तुत गरे। उनका अनुसार ३२ दिन लामो आक्रमणले इरानको सैन्य संरचना पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारिएको छ। उनले इरानसँग अब कुनै प्रभावकारी मिसाइल वा ड्रोन बाँकी नरहेको दाबी गरेका छन्। अझै अगाडि बढ्दै ट्रम्पले इरानमा सत्ता परिवर्तन भइसकेको र अब उक्त देश अमेरिकी प्रभावमा चल्ने अवस्थासम्म पुगेको दाबी पनि गरेका छन्। तर, यस्ता दाबीहरूलाई स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न सकिने प्रमाणहरू सार्वजनिक भएका छैनन्।
यता मैदानमा देखिएको वास्तविकता भने ट्रम्पका दाबीहरूसँग मेल खाँदैन। ट्रम्पले ह्वाइट हाउसबाट विजयको घोषणा गरिरहँदा इरानका लामो दूरीका मिसाइलहरू Tel Aviv लगायतका सहरहरूतर्फ प्रहार भइरहेका थिए। साथै, आत्मघाती ड्रोनहरूको प्रयोगले खाडी क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई चुनौती दिइरहेको देखिएको छ। साउदी अरब, बहराइन, कतार र कुवेतमा रहेका अमेरिकी संरचनाहरूलाई लक्षित गरी इरानी कमान्डरहरूले लगातार आक्रमणहरू जारी राखेको तथ्यले इरानको सैन्य शक्ति अझै सक्रिय र सक्षम रहेको संकेत दिन्छ।
यसैबीच, Hezbollah ले इजरायलविरुद्ध प्रयोग गरेको नयाँ किसिमको शक्तिशाली मिसाइलले युद्धको स्वरूप थप जटिल बनाएको छ। एक टन वारहेड बोक्ने उक्त मिसाइलले Palmachim Airbase लाई निशाना बनाएको दाबी गरिएको छ। यो एयरबेस इजरायलको अत्यन्तै संवेदनशील सैन्य केन्द्रमध्ये एक मानिन्छ, जहाँ उन्नत प्रविधिका हतियार र परीक्षण प्रणालीहरू रहेका छन्। यस आक्रमणले Iron Dome जस्तो आधुनिक सुरक्षा प्रणालीलाई समेत चुनौती दिएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।
यस घटनाक्रमले देखाउँछ कि युद्ध केवल दुई राष्ट्रबीच सीमित छैन, बरु क्षेत्रीय र बहुपक्षीय स्वरूप लिँदै गएको छ। इरानले आफ्नो सैन्य शक्ति विकेन्द्रीकृत र भूमिगत बनाएको कारण अमेरिकी हवाई आक्रमणले पूर्ण रूपमा प्रभाव पार्न नसकेको देखिन्छ। पहाडका सुरुङ, भूमिगत भण्डारण र गुप्त संरचनाहरूमा आधारित रक्षा रणनीतिले इरानलाई दीर्घकालीन युद्धका लागि सक्षम बनाएको छ।
Strait of Hormuz को मुद्दा यस द्वन्द्वको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। विश्वको महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग मानिने यस क्षेत्रमा इरानले अवरोध सिर्जना गरेको आरोप छ। रिपोर्टहरूका अनुसार इरानले यस मार्गबाट गुज्रिने जहाजहरूसँग ठूलो रकम असुल गरिरहेको छ। ट्रम्पले आफ्नो सम्बोधनमा यस समस्याको समाधानका लागि अन्य तेल उपभोक्ता राष्ट्रहरूले जिम्मेवारी लिनुपर्ने बताएका छन्, जसलाई केही विश्लेषकहरूले अमेरिकाको रणनीतिक कमजोरीको संकेतका रूपमा लिएका छन्।
सैन्य विश्लेषकहरूले यो संघर्षलाई Vietnam War सँग तुलना गर्न थालेका छन्। भियतनाममा जस्तै यहाँ पनि अमेरिका अत्याधुनिक प्रविधिको भरमा युद्ध जित्ने प्रयास गरिरहेको छ, तर स्थानीय भौगोलिक अवस्था र प्रतिरोधी रणनीतिहरूले त्यसलाई कठिन बनाइरहेका छन्। इरानले आफू १०० वर्षसम्म युद्ध लड्न तयार रहेको चेतावनी दिइसकेको छ, जसले दीर्घकालीन द्वन्द्वको सम्भावना झल्काउँछ।
ट्रम्पले २–३ हप्तामै युद्ध समाप्त हुने दाबी गरे पनि ३२ दिन बितिसक्दा पनि आक्रमणहरू रोकिएका छैनन्। यसले अमेरिकाले इरानको वास्तविक सैन्य क्षमता र रणनीतिक गहिराइलाई कम आँकेको हुनसक्ने संकेत दिन्छ। यस्तै अवस्थामा, अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले कूटनीतिक समाधान खोज्न दबाब बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।
समग्रमा हेर्दा, ट्रम्पका दाबीहरू र युद्धको धरातलीय यथार्थबीच स्पष्ट अन्तर देखिन्छ। इरानको प्रतिरोध क्षमता, क्षेत्रीय शक्तिहरूको संलग्नता र रणनीतिक महत्वका कारण यो द्वन्द्व छोटो अवधिमा समाधान हुने सम्भावना न्यून देखिन्छ। बरु, यसले विश्व राजनीति र अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन असर पार्ने खतरा बढ्दै गएको छ।
