पोखरा १९, फागुन । मुलुकमा विकसित जेनजी आन्दोलन र त्यसपछिको राजनीतिक अन्योललाई चिर्दै अन्ततः नेपाल अर्को आम निर्वाचनको निर्णायक संघारमा आइपुगेको छ। निर्वाचन आयोगले गत ४ फागुनदेखि उम्मेदवारहरूलाई प्रदान गरेको औपचारिक प्रचार–प्रसारको समय आज मध्यरातबाट समाप्त हुँदैछ। यससँगै निर्वाचन कानुन अनुसार ६० घण्टाको मौन अवधि सुरु हुनेछ र आगामी २१ फागुन बिहान ७ बजेदेखि देशभर एकैसाथ मतदान प्रक्रिया आरम्भ हुनेछ। निर्वाचन आयोगले यसपटक प्रविधिको उच्च प्रयोग गर्दै मतदान सम्पन्न भएको २४ घण्टाभित्रै नतिजा सार्वजनिक गर्ने गरी व्यवस्थापकीय तयारी तीव्र पारेको छ। यसको अर्थ, नेपाली जनताले आगामी केही दिनभित्रै मुलुकको आगामी दिशा तय गर्ने नयाँ जनादेश प्राप्त गर्ने निश्चित भएको छ। सरकारका मन्त्री माधवप्रसाद चौलागाईंका अनुसार अनेकन् आशंका र अन्योलका बीच पनि सरकारले निरन्तर प्रयत्न गरेर निर्वाचनको वातावरण सुनिश्चित गरेको हो। यस ऐतिहासिक घडीसम्म आइपुग्न जेनजी पुस्ता, नागरिक समाज, सुरक्षा निकाय र राजनीतिक दलहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको उनले उल्लेख गरेका छन्। छिमेकी राष्ट्रहरूको सद्भाव र सहयोगलाई समेत स्मरण गर्दै मन्त्री चौलागाईंले अब मुलुक नयाँ नेतृत्व र जनादेशको नजिक पुगेको दाबी गरेका छन्।
यो निर्वाचन विगतका अभ्यासहरूभन्दा निकै भिन्न र रोचक देखिएको छ। यसअघिका २०७४ र २०७९ का निर्वाचनहरूमा जस्तो यसपटक ठूला दलहरूबीच औपचारिक चुनावी गठबन्धन देखिएको छैन। नेकपा एमाले र नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीले केही सीमित स्थानमा तालमेल गरे पनि समग्रमा प्रमुख दलहरू छुट्टाछुट्टै चुनावी मैदानमा उत्रिएका छन्। विशेष गरी नेपाली कांग्रेसले यसपटक १६५ वटै निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवार उठाएर एक्लै चुनाव लड्ने साहस देखाएको छ। जेनजी आन्दोलनपछि सिर्जित जनदबाबका कारण कुनै पनि दलले विगतमा जस्तो गठबन्धन गर्ने साहस जुटाउन सकेनन्। यसपटकको निर्वाचनमा नयाँ राजनीतिक अभ्यासको रूपमा ‘भावी प्रधानमन्त्री’ को घोषणा गर्ने होडबाजी नै चल्यो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले काठमाडौंका पूर्वमेयर बालेन शाहलाई भावी प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत गरेपछि अन्य परम्परागत दलहरू समेत दबाबमा परे। कांग्रेसले गगन थापालाई र एमालेले केपी शर्मा ओलीलाई प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारका रूपमा अगाडि सार्दा धरानका पूर्वमेयर हर्क साम्पाङले समेत आफ्नो दाबेदारी प्रस्तुत गरे। यसले गर्दा निर्वाचन प्रचारको शैली फेरिएर यो एक प्रकारको जनमत संग्रह जस्तो देखिन पुगेको छ।
नेपाली कांग्रेसले यसपटक ‘बदलियौँ कांग्रेस, बदल्छौँ देश’ भन्ने मुख्य नाराका साथ गगन थापाको नेतृत्वलाई अगाडि सारेर युवा पुस्ता र जेनजी आन्दोलनको भावनालाई समेट्ने प्रयास गरेको छ। पाँचपटक प्रधानमन्त्री भइसकेका शेरबहादुर देउवालाई थाती राखेर नयाँ अनुहारलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा अघि सार्नु कांग्रेसका लागि एउटा ठूलो क्रमभङ्गता मानिएको छ। कांग्रेसले ‘एक पटक राष्ट्रपति, दुईपटक प्रधानमन्त्री, तीन पटक मन्त्री र चारपटक सांसद’ हुनुपर्ने नीतिलाई पारित गरेर आफूलाई रुपान्तरित दलको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। प्रवक्ता देवराज चालिसेका अनुसार देशभर कांग्रेसको पक्षमा लहर आएको छ र प्रत्यक्षतर्फ पहिलो दल बन्नेमा उनीहरू ढुक्क छन्। अर्कातर्फ, नेकपा एमालेले २३ भदौको आन्दोलनलाई विध्वंसको रूपमा व्याख्या गर्दै ‘एमाले अहिले, किनकि देश पहिले’ भन्ने नाराका साथ केपी शर्मा ओलीलाई नै पुनः प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। ओलीले भिडियो सन्देशमार्फत निर्वाचनलाई निर्माण र ध्वंसबीचको छनोटको रूपमा चित्रण गरेका छन्। यद्यपि, एमालेको यो रक्षात्मक रणनीति र ‘पहिले भवन जल्यो, अनि गोली चल्यो’ जस्ता नाराहरू सामाजिक सञ्जालमा निकै विवादित र ट्रोलको सिकार समेत बनेका छन्।
यस निर्वाचनमा सबैभन्दा ठूलो चुनौती र आकर्षणको रूपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी उदाएको छ। बालेन शाहको प्रवेश र रवि लामिछानेसँगको सहकार्यले रास्वपामा नयाँ उत्साह भरेको छ। उनीहरूले १५१ सिट जित्ने दाबी गर्दै पुराना दलहरूको बिदाइलाई मुख्य एजेन्डा बनाएका छन्। बालेनले देशभरका ५० भन्दा बढी जिल्ला पुगेर ‘रोड शो’ मार्फत युवाहरूलाई आकर्षित गरेका छन्। यता, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी र यसका नेता पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले भने निर्वाचनपछि बन्ने गठबन्धन सरकारको नेतृत्व गर्ने सम्भावनालाई जीवित राखेका छन्। प्रचण्डले वाम ध्रुवीकरणको आवश्यकता औँल्याउँदै निर्वाचनपछि जुनसुकै शक्तिसँग पनि सहकार्य हुन सक्ने लचिलो नीति अख्तियार गरेका छन्। यसरी हेर्दा, आज मध्यरातदेखि सुरु हुने मौन अवधिले मतदाताहरूलाई प्रचारको कोलाहलबाट मुक्त भएर शान्त मनले मतदानको निर्णय लिन समय प्रदान गर्नेछ। २१ फागुनको मतदानले कुन नेतृत्व र कुन विचारलाई अनुमोदन गर्नेछ भन्ने कौतूहल देशभर व्याप्त छ।
