पोखरा १३, चैत्र । नेपाली हिपहप क्षेत्रका चर्चित व्यक्तित्व तथा वर्तमान प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ले आफ्नो सांगीतिक यात्रामार्फत सामाजिक विद्रोह, युवा चेतना र परिवर्तनको आवाजलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएका छन्। र्याप संगीतको माध्यमबाट उदाएका बालेनले पहिलो र अन्तिम पटक भाग लिएको र्याप ब्याटलमै कीर्तिमान स्थापित गर्दै नेपाली र्याप इतिहासमा विशिष्ट पहिचान बनाएका थिए। त्यो एकमात्र ब्याटलले उनलाई केवल र्यापरका रूपमा होइन, एक सशक्त अभिव्यक्तिका प्रतीकका रूपमा स्थापित गर्यो।
उक्त र्याप ब्याटलमा बालेनको प्रस्तुति केवल प्रतिस्पर्धात्मक थिएन, त्यो एक प्रकारको सृजनात्मक विद्रोह थियो। विपक्षी र्यापरसँगको शब्दिक द्वन्द्वमा उनले आफ्नो तीक्ष्णता, फ्रिस्टाइल क्षमता र आत्मविश्वास प्रदर्शन गरे। नेपाली युवामाझ लोकप्रिय हुँदै गएको र्याप ब्याटल संस्कृतिमा उनले प्रस्तुत गरेको शैलीले नयाँ मापदण्ड स्थापित गर्यो। उनले तत्कालै जवाफ फर्काउने क्षमता, शब्द चयनको धार र प्रस्तुति शैलीमार्फत दर्शकहरूको मन जिते। त्यो समय नेपालमा र्याप ब्याटल केवल मनोरञ्जन नभई सामाजिक अभिव्यक्तिको माध्यमका रूपमा विकास भइरहेको थियो, र बालेन त्यसको केन्द्रमा उभिएका थिए।
र्याप संगीतप्रति उनको लगाव केवल रहरमा सीमित रहेन। उनले यसलाई सामाजिक अन्याय, भ्रष्टाचार र राज्य संयन्त्रका कमजोरीहरूविरुद्ध आवाज उठाउने माध्यम बनाए। विशेषगरी प्रहरी–प्रशासनको व्यवहारप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै उनले आफ्ना गीतहरूमा कठोर आलोचना प्रस्तुत गरेका थिए। युवाहरूलाई लक्षित गर्दै गरिएको कारबाही, घुसखोरी, दमनकारी प्रवृत्ति र सामाजिक असमानताप्रति उनले खुलेर विरोध जनाए। उनका गीतहरूमा देखिने तीखो भाषा र स्पष्ट सन्देशले युवाहरूलाई आकर्षित मात्र गरेन, उनीहरूको भावनालाई पनि प्रतिनिधित्व गर्यो।
नेपाली र्यापको विकासक्रममा यमबुद्ध जस्ता अग्रणी कलाकारहरूको प्रभाव उल्लेखनीय रह्यो, जसले सडकस्तरमा र्याप संस्कृतिलाई स्थापित गर्न योगदान दिएका थिए। त्यही वातावरणमा बालेनको उदय भयो, जहाँ युवाहरू स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो विचार व्यक्त गर्न थालेका थिए। र्याप संगीतको मूल भावना नै विद्रोह र स्वतन्त्र अभिव्यक्ति भएकाले बालेनको शैली त्यससँग गहिरो रूपमा मेल खान्छ।
उनको सांगीतिक यात्रामा अर्को महत्वपूर्ण पाटो भनेको ‘लाउरे भर्सेस बालेन’ सम्भावित र्याप ब्याटल थियो। आशिष राना सँगको भिडन्तलाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा व्यापक चर्चा भए पनि त्यो अन्ततः सम्भव हुन सकेन। बालेनको राजनीतिक यात्राले ती योजनाहरूलाई रोकिदियो। मेयर र त्यसपछि प्रधानमन्त्रीजस्तो जिम्मेवार पदमा पुगेपछि यस्तो प्रतिस्पर्धा सम्भव नहुने स्पष्ट भयो। यसले नेपाली हिपहप समुदायमा ठूलो अपेक्षा अधुरो छोड्यो।
बालेनको र्याप संगीत केवल आक्रोश र विरोधमा सीमित छैन, यसले देशप्रतिको माया, परिवर्तनको चाहना र सामाजिक जिम्मेवारी पनि झल्काउँछ। ‘म नेपाल हाँसेको हेर्न चाहन्छु’ जस्ता अभिव्यक्तिले उनको राष्ट्रिय भावना स्पष्ट पार्छ। उनले बन्द–हड्ताल, राजनीतिक अस्थिरता र सामाजिक विसंगतिविरुद्ध गीतमार्फत आवाज उठाएका छन्।
मेयर पदमा रहँदा पनि उनले आफ्नो सांगीतिक पहिचानलाई निरन्तरता दिएका थिए। विभिन्न अवसरमा उनले नयाँ गीतहरू सार्वजनिक गर्दै आफूलाई अभिव्यक्त गरिरहे। हालै सार्वजनिक भएको उनको गीत ‘जय महाकाली’ले छोटो समयमा सर्वाधिक हेरिने नेपाली गीतको कीर्तिमान बनाएको छ। यो गीतले दर्शकमा देशभक्ति, साहस र उत्साहको भावना जगाउने खालको रहेको छ।
उनको जीवनयात्रा हेर्दा र्याप र राजनीति एकअर्कासँग गहिरो रूपमा जोडिएको देखिन्छ। यदि समाजमा अन्याय र असन्तुलन नहुने हो भने सायद उनी र्यापर बन्ने थिएनन्, र र्यापर नभएको भए राजनीतिमा प्रवेश पनि गर्ने थिएनन्। यसरी र्याप संगीतले नै उनलाई सामाजिक परिवर्तनको यात्रातर्फ डोर्याएको देखिन्छ।
यसरी हेर्दा, बालेन शाहको कथा केवल एक कलाकारको सफलता होइन, त्यो एक पुस्ताको आवाज, विद्रोह र परिवर्तनको कथा हो, जसले नेपाली समाज र राजनीतिमा गहिरो प्रभाव पारेको छ।
