पोखरा, २८ श्रावण । सुनसरी जिल्लाको वराहक्षेत्र नगरपालिका, जुन साविकका वराहक्षेत्र, भरौल, महेन्द्रनगर, प्रकाशपुर र मधुवन गाविस मिलेर बनेको छ, को मुख्य आम्दानीको स्रोत कृषि र धार्मिक पर्यटन हो । सप्तकोशी नदीमा पक्की पुल बनेपछि आन्तरिक पर्यटनमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ । पुल वरपर खुलेका होटलहरूमा शुक्रबार र शनिबार आन्तरिक पर्यटकको घुइँचो लाग्ने गरेको छ । उद्योग वाणिज्य संघ वराहक्षेत्रका पूर्वअध्यक्ष रमेशकुमार विष्टका अनुसार दुई दर्जनभन्दा बढी होटलहरूले मासिक १० लाखभन्दा बढीको कारोबार गर्छन् र हप्तामा करिब ४ हजार पर्यटकहरू आउँछन् । विश्वका चार क्षेत्रमध्येको एक वराहक्षेत्र, जुन हिन्दुहरूको आस्थाको केन्द्र हो, मा कोका नदी र सप्तकोशीको संगममा स्नान गर्न र भगवान् वराहको पूजा गर्न वार्षिक ५ लाखभन्दा बढी नेपाली र भारतीय दर्शनार्थी आउने गर्छन् ।
यद्यपि, यस क्षेत्रमा धार्मिक महत्व बोकेका प्राचीन मठ, मन्दिर, देवालय र दरबारहरूको महत्व भने अझै उजागर हुन सकेको छैन । स्थानीय युवाहरूले ‘चतरा हाइकिङ’ अभियानमार्फत ओझेलमा परेका धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचारप्रसार गरिरहेका छन् । यसै क्रममा, ऐतिहासिक औलिया बाबा मठको संरक्षण अभावमा जीर्ण अवस्थामा पुगेको छ । पर्यटनमन्त्री सुदन किराँतीको पहलमा यसको पुनर्निर्माणका लागि २ करोड ४८ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन भए पनि गुठी संस्थानको उदासीनताले मठका पुरातात्विक वस्तुहरू जीर्ण बनेका छन् । इतिहासकार गणेश सुब्बा विरहीका अनुसार औलिया बाबा गुठीको नाममा सुनसरी, सप्तरी, उदयपुर, मोरङ, सिरहा लगायतका स्थानमा १५–१६ सय बिघा जग्गा भए पनि त्यसको आम्दानी गुठी संस्थानले नै लैजाने गरेको र ती जग्गा मोहीका नाममा दर्ता भएको आरोप छ । यसको फलस्वरूप, मठको संरक्षण र प्रचारप्रसार हुन नसक्दा भक्तजनको उपस्थिति घट्दै गएको छ ।
यसैगरी, पौराणिक महत्व बोकेको छिन्नमस्ता भगवतीको मन्दिर पनि संरक्षण र प्रचारप्रसारको अभावमा ओझेलमा परेको छ । वराहक्षेत्र, बेलका र सप्तरीका छिन्नमस्ता देवीलाई दिदीबहिनीका रूपमा हेर्ने गरिन्छ । मन्दिर जीर्ण अवस्थामा हुनु र पर्याप्त प्रचारप्रसार नहुँदा यहाँ आउने भक्तजनको संख्या न्यून छ । यसबाहेक, गुप्त वराह, भवानी थान, सूर्यकुण्ड, आदि वराह, दुर्गा काली मन्दिर र टेकाने देवी जस्ता अन्य महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरूको पनि उचित संरक्षण र प्रवर्द्धन हुन सकेको छैन । स्थानीय सरकारले धार्मिक पर्यटनलाई समृद्ध वराहक्षेत्रको आधार माने पनि नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख भएका योजनाहरू कार्यान्वयनमा भने उदासीनता देखाएको छ । स्थानीय सरकारले पर्यटन विकासका लागि छुट्टै शाखा वा समिति गठन गरेको छैन र बजेट विनियोजनमा पनि प्राथमिकता दिएको छैन । नवनिर्वाचित नगर प्रमुख रमेश कार्कीले भने पर्यटन विकास समिति गठन र आवश्यक कानून निर्माण गरी यस क्षेत्रको विकासमा ध्यान दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।
