पोखरा १७, पौष। सन् २०२५ आधुनिक विश्व इतिहासमा एक निर्णायक र परिवर्तनकारी वर्षको रूपमा बिदा भएको छ, जसले सामाजिक, राजनीतिक र प्राविधिक संरचनामा आमूल परिवर्तनको संकेत गरेको छ। यो वर्ष नेपालसहित विश्वका विभिन्न मुलुकहरूमा ‘जेन–जी’ अर्थात् नयाँ पुस्ताको अभूतपूर्व राजनीतिक उदय देखियो, जसले परम्परागत सत्ता समीकरणलाई चुनौती दियो। वर्षको सुरुवातदेखि नै विश्व राजनीति अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको वरिपरि घुमिरह्यो। ७८ वर्षको उमेरमा सबैभन्दा जेठो राष्ट्रपतिको रूपमा शपथ ग्रहण गरेका ट्रम्पले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग गरेका भेटघाटहरूले अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा नयाँ तरंग पैदा गर्यो। विशेषगरी अप्रिलमा अमेरिका र युक्रेनबिच भएको खनिज सम्झौता, जसले युक्रेनको प्राकृतिक स्रोतबाट प्राप्त हुने राजस्वको ५० प्रतिशत अमेरिकालाई दिने व्यवस्था गर्यो, वर्षकै सबैभन्दा चर्चित र आलोचित वैदेशिक नीति बन्न पुग्यो।
यो वर्ष प्राकृतिक विपत्ति र हिंसाका घटनाहरूबाट पनि अछुतो रहेन। जनवरीमा अमेरिकाको न्यु ओरलिन्समा भएको ट्रक हमला र लस एन्जलस क्षेत्रको भीषण डढेलोले ठुलो जनधनको क्षति पुर्यायो। डढेलोका कारण ३१ जनाको ज्यान जानुका साथै झन्डै २५० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको आर्थिक नोक्सानी भयो, जुन अमेरिकी इतिहासकै महँगो प्राकृतिक विपत्ति मानिएको छ। दक्षिणपूर्वी एसियामा थाइल्यान्ड समलिंगी विवाहलाई वैधानिकता दिने पहिलो देश बन्दा, भारतको कुम्भ मेलामा भएको भागदौड र म्यानमारमा गएको ७.७ रेक्टर स्केलको शक्तिशाली भूकम्पले सयौँको ज्यान लियो। मे महिनामा भारत र पाकिस्तानबिच बढेको तनाव र सेप्टेम्बरमा नेपालमा भएको युवा आन्दोलनले क्षेत्रीय अस्थिरतालाई चित्रण गरे। बाङ्ग्लादेशको इतिहासमा पहिलो पटक पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइनु र वर्षको अन्त्यमा एपस्टाइन फाइलहरूको सार्वजनिकिकरणले विश्वका शक्तिशाली व्यक्तिहरूको नैतिकतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरिदियो।
नेपालका लागि सन् २०२५ विशेषगरी ‘जेन–जी’ पुस्ताको विद्रोहको वर्ष रह्यो। तत्कालीन केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले फेसबुकसहितका सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्ध लगाएपछि सुरु भएको आन्दोलनमा राज्यले बल प्रयोग गर्दा ७६ जनाले ज्यान गुमाउनु पर्यो। यस भीषण हिंसात्मक परिस्थिति पछि ओलीले पदबाट राजीनामा दिनुपर्यो र सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठन भयो। डिसेम्बरमा अस्ट्रेलियाको बोन्डाई बिचमा भएको आतंकवादी हमला र विश्वचर्चित कलाकार टेलर स्विफ्टको इन्गेजमेन्ट जस्ता समाचारले पनि विश्वको ध्यान खिच्यो। समग्रमा, २०२५ ले सत्ता र नागरिकबिचको सन्तुलन, प्रविधिको शक्ति र नयाँ पुस्ताको आकांक्षालाई उजागर गरेको छ। युक्रेन र गाजा जस्ता द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा पूर्ण शान्ति बहाली हुन नसके पनि, यो वर्षले सिकाएका पाठहरू आगामी २०२६ का लागि मार्गदर्शक बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
