पोखरा ४, चैत्र । अर्जेन्टिना ले मंगलबार औपचारिक रूपमा विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्युएचओ) बाट आफ्नो सदस्यता फिर्ता लिएको घोषणा गरेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको पछिल्लो निर्णयलाई पछ्याउँदै अर्जेन्टिनाले पनि बहुपक्षीय स्वास्थ्य संस्थाबाट बाहिरिने कदम चाल्दा अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य सहकार्यमा नयाँ बहस सुरु भएको छ। अर्जेन्टिनाको विदेश मन्त्रालयले अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिले तोकेको समयसीमा भित्रै सबै प्रक्रिया पूरा गरिएको जनाएको छ।
अर्जेन्टिनी राष्ट्रपति ज्याभियर माइली को नेतृत्वमा रहेको सरकारले एक वर्षअघि नै डब्ल्युएचओ छोड्ने घोषणा गरेको थियो। सरकारले कोभिड–१९ महामारी व्यवस्थापनमा डब्ल्युएचओको भूमिकाप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै संस्थाका सिफारिसहरू वैज्ञानिकभन्दा बढी राजनीतिक प्रभावमा आधारित रहेको आरोप लगाएको थियो। माइलीलाई अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प का निकट सहयोगीका रूपमा पनि हेरिन्छ, जसले बहुपक्षीय संस्थाहरूप्रति आलोचनात्मक दृष्टिकोण राख्दै आएका छन्।
अर्जेन्टिनाका विदेश मन्त्री पाब्लो क्विर्नो ले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै देशले आफ्नो सार्वभौमिकता र स्वास्थ्य नीतिमा स्वतन्त्र निर्णय गर्ने अधिकारलाई प्राथमिकता दिएको बताएका छन्। उनले अर्जेन्टिनाले अब द्विपक्षीय सम्झौता र क्षेत्रीय मञ्चहरूमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य सहकार्यलाई निरन्तरता दिने स्पष्ट पारेका छन्। यसले अर्जेन्टिनाले पूर्ण रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य प्रणालीबाट अलग नहुने तर फरक ढाँचामा सहकार्य गर्ने संकेत दिएको छ।
यसअघि सन् २०२६ को सुरुमा संयुक्त राज्य अमेरिकाले पनि डब्ल्युएचओबाट बाहिरिने औपचारिक घोषणा गरेको थियो। ट्रम्प प्रशासनले बहुराष्ट्रिय संस्थाहरूको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाउँदै यस्तो निर्णय लिएको थियो। यसले विश्व स्वास्थ्य संरचनामा ठूला अर्थतन्त्रहरूको भूमिका र जिम्मेवारीबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
डब्ल्युएचओले विगतमा बिफर उन्मूलन, पोलियो नियन्त्रण, एचआईभी, इबोला र क्षयरोगजस्ता रोगसँग लड्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यस्ता उपलब्धिहरूका बाबजुद सदस्य राष्ट्रहरूको बाहिरिने क्रमले संस्थाको विश्वसनीयता र प्रभावकारितामा असर पार्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। डब्ल्युएचओका महानिर्देशक टेड्रोस अधानोम गेहब्रेयसस ले यस कदमप्रति गहिरो खेद व्यक्त गर्दै यसले विश्वव्यापी स्वास्थ्य सुरक्षालाई कमजोर बनाउन सक्ने बताएका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार अर्जेन्टिना र अमेरिकाजस्ता देशहरूको यस्तो निर्णयले भविष्यमा अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य संकटहरूको व्यवस्थापनमा चुनौती थप्न सक्छ। बहुपक्षीय सहकार्य कमजोर हुँदा महामारीजस्ता संकटमा समन्वय अभाव हुन सक्ने जोखिम बढ्ने देखिन्छ। त्यसैले विश्व स्वास्थ्य प्रणालीको सुदृढीकरणका लागि सदस्य राष्ट्रहरूबीच विश्वास र सहकार्य अझ महत्वपूर्ण बन्ने देखिएको छ।
