पोखरा, २१ जेठ। वैज्ञानिकहरूले सौर्यमण्डलका धेरै रहस्यमध्ये एक अप्रत्याशित स्रोतबाट पत्ता लगाएका छन्: त्यो हो अमेरिकन म्युजियम अफ नेचुरल हिस्ट्रीमा तयार गरिएको एक तारामण्डल शो। ‘एन्काउन्टर्स इन द मिल्की वे’ नामक उक्त शोमा काम गरिरहेका विशेषज्ञहरूले सौर्यमण्डलको अन्तिम किनारमा रहेको ‘ओर्ट क्लाउड’ को आकारबारे नयाँ तथ्य पत्ता लगाएका हुन्।
गत शरद ऋतुमा विज्ञहरू हाम्रो आकाशगङ्गा, मिल्की वेको गहिरो अध्ययनमा आधारित शो तयारी गरिरहेका थिए। यसै क्रममा उनीहरूले ओर्ट क्लाउड भनिने प्लुटोभन्दा धेरै टाढाको क्षेत्र, जुन सौर्यमण्डलको गठनबाट हिउँले भरिएको अवशेषले भरिएको छ, त्यसलाई चित्रण गर्ने दृश्यलाई ठीक गरिरहेका थिए। यस बादलबाट धूमकेतुहरू पृथ्वीतर्फ दौडन सक्छन्, तर वैज्ञानिकहरूले यसको वास्तविक आकार कहिल्यै देखेका थिएनन्।
एक साँझ ओर्ट क्लाउडको दृश्य हेर्दा वैज्ञानिकहरूले तारामण्डलको गुम्बजमा प्रक्षेपित केही अनौठो कुरा देखे। “त्यहाँ किन कुण्डली छ?”, सङ्ग्रहालयका ज्याकी फाहर्टीले प्रश्न गरे। अर्बौं धूमकेतुहरू मिलेर बनेको ओर्ट क्लाउडको भित्री भाग हाम्रो मिल्की वे आकाशगङ्गाको आकार जस्तै दुई लहरदार हातहरू भएको बार जस्तो देखिन्थ्यो। वैज्ञानिकहरूले लामो समयदेखि ओर्ट क्लाउडलाई गोलाकार वा च्याप्टो खोलाको आकारको भएको, अन्य ग्रहहरू र आकाशगङ्गाको धक्का र तानाबाट विकृत भएको ठानेका थिए। तर, तारामण्डल प्रदर्शनीले भित्र अझ जटिल कुण्डलीय आकार हुन सक्ने सङ्केत गर्यो।
सङ्ग्रहालयले शोका लागि ओर्ट क्लाउडको डाटा प्रदान गर्ने शोधकर्तालाई सम्पर्क गर्यो। उनीहरू पनि कुण्डली देखेर चकित भए। “यो वास्तवमा भएको एक प्रकारको संयोगजन्य दुर्घटना हो,” साउथवेस्ट रिसर्च इन्स्टिच्युटका डेभिड नेस्भोर्नीले भने। अनुसन्धानकर्ताहरूले केही नयाँ कुरामा ठक्कर खाएको महसुस गरेपछि उनीहरूले यस वर्षको सुरुमा ‘द एस्ट्रोफिजिकल जर्नल’ मा आफ्ना निष्कर्षहरू प्रकाशित गरे।
“यो कुण्डली ‘बाहिरी सौर्यमण्डलको हाम्रो बुझाइमा एक उल्लेखनीय परिवर्तन’ हो,” अध्ययनमा संलग्न नभएका राइस विश्वविद्यालयका ग्रह वैज्ञानिक आन्द्रे इजिडोरोले इमेलमा बताए। इजिडोरोका अनुसार आकाशीय वस्तुहरूको चालका डाटा र सिमुलेशनको प्रयोग गरेर गरिएको यो खोज अवलोकनद्वारा पुष्टि गर्न गाह्रो हुनेछ। तर, टाढाका धूमकेतुहरूको कक्षाबारे थप जान्नाले वैज्ञानिकहरूलाई केही सुराग दिन सक्छ। सङ्ग्रहालयका जोन पार्करका अनुसार अभिनेता पेड्रो पास्कलले वर्णन गरेको यो शोमा धेरै जीवन्त दृश्यहरू छन् जसले ओर्ट क्लाउडभन्दा दर्शकहरूलाई बढी आकर्षित गर्न सक्छ, जसमा मिल्की वेसँग धनु मिनी आकाशगङ्गाको चलिरहेको मिश्रण समावेश छ। शोका दृश्यहरू जतिसुकै आकर्षक र सुन्दर भए तापनि सङ्ग्रहालय यसलाई वैज्ञानिक रूपमा सटीक बनाउन प्रतिबद्ध थियो। यसैले केही नयाँ कुरामा ठक्कर खाने उत्तम अवस्था सिर्जना भएको सङ्ग्रहालयका कार्टर एमार्टले बताए। “तपाईँले के फेला पार्न जाँदै हुनुहुन्छ भन्ने तपाईँलाई कहिल्यै थाहा हुँदैन,” एमार्टले भने।
