पोखरा, २० जेठ। पछिल्लो समय नेपाली राजनीतिमा “झोले” शब्दको प्रयोग नयाँ बहसको विषय बनेको छ। मूलतः “झोले” शब्दको शाब्दिक अर्थ झोला बोक्ने व्यक्ति भए तापनि, राजनीतिक र सामाजिक सन्दर्भमा यसको लाक्षणिक अर्थ निकै फरक र नकारात्मक छ। यो शब्द सामान्यतया चाप्लुसी गर्ने, विवेकविहीन समर्थन जनाउने, र नेताको हरेक कार्यलाई उचित ठान्ने व्यक्तिलाई जनाउन प्रयोग गरिन्छ। तर, हालै प्रधानमन्त्री केपि शर्मा ओलीले सार्वजनिकरूपमा आफैंलाई “झोले” भन्नुका साथै, नेकपा एमालेका कतिपय नेताहरू र कार्यकर्ताहरूले सामाजिक सञ्जालमा “म झोले हुँ” भन्दै गर्व प्रकट गर्न थालेपछि यो शब्दको प्रयोग र अर्थमा विवाद उत्पन्न भएको छ।
“झोले” नेपाली भाषामा प्रयोग हुने एक शब्द हो जसको शाब्दिक अर्थ “झोला बोक्ने व्यक्ति” हुन्छ। तर, यो शब्द विशेषगरी नकारात्मक अर्थमा बढी प्रचलित छ। सामान्यतया, “झोले” शब्दले कुनै व्यक्ति, नेता वा संस्थाको अन्धभक्त वा चाटुकार समर्थकलाई जनाउँछ जो बिनाविचार वा विवेक आफ्नो नेता वा संस्थाको हरेक कुरामा समर्थन जनाउँछ र उनीहरुको लागि काम गर्छ।
यो शब्द प्रायः राजनीतिक सन्दर्भमा बढी प्रयोग हुन्छ, जहाँ कुनै नेता वा राजनीतिक दलको पछि लाग्ने, उनीहरुको गुणगान गाउने र उनीहरुको गलत कामको पनि बचाउ गर्ने व्यक्तिलाई “झोले कार्यकर्ता” वा “झोले” भनेर व्यङ्ग्य गरिन्छ। यस्ता व्यक्तिहरूले आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थपूर्तिका लागि वा अन्धविश्वासका कारण यस्तो व्यवहार देखाउने गर्दछन्।
मुख्य अर्थहरू:
- शाब्दिक अर्थ: झोला बोक्ने मान्छे।
- लाक्षणिक/व्यङ्ग्यात्मक अर्थ:
- अन्धभक्त समर्थक
- चाटुकार, चाप्लुस
- आफ्नो नेता वा समूहको लागि जे पनि गर्न तयार हुने व्यक्ति (प्रायः नकारात्मक काममा पनि)
- विवेकहीन समर्थक
केहि प्रयोग हुने वाक्य र अर्थसहितको उदाहरणहरू:
- “चुनावको बेला गाउँमा नेताका झोले कार्यकर्ताहरू पैसा बाँड्दै हिँडेका थिए।”
- यहाँ “झोले कार्यकर्ता” ले नेताको लागि गलत काम गर्न पनि पछि नपर्ने समर्थकलाई बुझाउँछ।
- “ऊ त त्यो पार्टीको यस्तो झोले हो कि, पार्टीले जे भने पनि आँखा चिम्लेर विश्वास गर्छ।”
- यहाँ “झोले” ले अन्धभक्त र विवेकहीन समर्थकलाई जनाउँछ।
- “कतिपय मानिसहरू आफ्नो व्यक्तिगत फाइदाको लागि ठूला नेताहरूको झोले बन्न पुग्छन्।”
- यहाँ “झोले” ले स्वार्थका लागि चाटुकारिता गर्ने व्यक्तिलाई सङ्केत गर्छ।
- “त्यो त हाकिमको खास झोले हो, हाकिमले जे भन्यो त्यही मात्रै गर्छ, आफ्नो बुद्धि कहिल्यै लगाउँदैन।”
- यहाँ “झोले” ले कार्यालयमा हाकिमको चाप्लुसी गर्ने र अन्ध समर्थन गर्ने व्यक्तिलाई बुझाउँछ।
यसरी, “झोले” शब्दले सामान्यतया नकारात्मक छविलाई प्रस्तुत गर्दछ र यसको प्रयोगले व्यक्तिविशेषको विवेकहीनता र अन्धसमर्थनलाई दर्शाउँछ।
वर्तमान राजनीतिक सन्दर्भ र “झोले” शब्दको प्रयोग
पछिल्लो समय, विशेषगरी नेकपा एमालेका केही नेता तथा कार्यकर्ताहरूले सामाजिक सञ्जालमा आफूलाई “म झोले हुँ” भन्दै गर्वका साथ प्रस्तुत गरेको देखिन्छ। यो प्रवृत्तिले “झोले” शब्दको स्थापित नकारात्मक अर्थ र यसको प्रयोगको औचित्यबारे नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ।
जब कुनै राजनीतिक दलका नेता वा कार्यकर्ताले आफैंलाई “झोले” को रूपमा चिनाउँछन्, यसले केही प्रश्नहरू उब्जाउँछ:
- अर्थको अनभिज्ञता वा पुनर्परिभाषाको प्रयास?: के उनीहरू “झोले” शब्दको नकारात्मक र व्यङ्ग्यात्मक अर्थबारे अनभिज्ञ छन्? वा, उनीहरू यस शब्दलाई सकारात्मक अर्थमा पुनर्परिभाषित गर्न खोजिरहेका छन्, जस्तै – पार्टीप्रति निष्ठावान र समर्पित कार्यकर्ता?
- विवेकपूर्णताको प्रश्न: नेता जस्तो समाजलाई मार्गनिर्देश गर्ने र बौद्धिक मानिने व्यक्तिले आफैंलाई “झोले” जस्तो नकारात्मक अर्थ बोकेको शब्दसँग जोड्नु कत्तिको विवेकपूर्ण हो? यसले उनीहरूको छवि, स्वतन्त्र विचार र निर्णय क्षमतामाथि प्रश्न उठाउन सक्छ। आम जनताले नेताहरूबाट विचार, सिद्धान्त र नीतिको आधारमा समर्थनको अपेक्षा राख्छन्, अन्धभक्ति वा चाटुकारिताको होइन।
- राजनीतिक सन्देश: यस प्रकारको आत्म-घोषणाले उनीहरू आफ्ना शीर्ष नेताहरूप्रति पूर्ण बफादार रहेको र जेसुकै निर्णयलाई पनि शिरोधार्य गर्ने सन्देश दिन खोजेको देखिन्छ। तर, यसले पार्टीभित्र आन्तरिक लोकतन्त्र, विचार-विमर्श र आलोचनात्मक चेतलाई निरुत्साहित गर्ने जोखिम पनि रहन्छ।
कुनै शब्दको अर्थ समय र सन्दर्भअनुसार परिवर्तन हुन सक्छ, तर “झोले” शब्दले नेपाली समाजमा लामो समयदेखि बोकेको नकारात्मक अर्थलाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन। जब जिम्मेवार पदमा बसेका व्यक्तिहरूले यस्ता शब्दहरूलाई हल्का रूपमा प्रयोग गर्छन् वा आफूलाई त्यही कित्तामा उभ्याउँछन्, त्यसले उनीहरूको बौद्धिक स्तर र राजनीतिक परिपक्वतामाथि नै प्रश्नचिह्न खडा गर्न सक्छ। यसले समाजमा गलत भाष्य स्थापित गर्ने र युवा पुस्तालाई विवेकहीन राजनीतिक संस्कृतितर्फ धकेल्ने सम्भावना पनि रहन्छ।
यसरी, “झोले” शब्दले सामान्यतया नकारात्मक छविलाई प्रस्तुत गर्दछ र यसको प्रयोगले व्यक्तिविशेषको विवेकहीनता र अन्धसमर्थनलाई दर्शाउँछ। राजनीतिक वृत्तमा यसको प्रयोग झनै संवेदनशील विषय बन्न पुग्छ।
